Mükemmeliyetçilik; kişinin kendisinden çok yüksek beklentilerinin olması, kusursuz olmanın, hemen her alanda en iyisi olmanın mümkün olduğuna ve gerekli olduğuna inanması doğrultusundaki ortaya çıkan duygu, düşünce ve davranışların bütünüdür.
Sağlıklı bir yetişkinin, en iyiye ulaşmak için çaba göstermesi ile mükemmeliyetçi olması aynı şey değildir. En iyisi için mücadele eden sağlıklı bir yetişkin; bir insan olduğunu, hata yapabileceğini kabul eder, sonucu başarısızlık da olsa hedefine giden yolda gösterdiği çaba için kendini takdir eder. Mükemmeliyetçi kişi ise kendilerine ulaşılması oldukça zor yüksek standartlar belirler ve bu standartlara ulaşma konusunda sıkça kaygı duyar. Hata yapmaya karşı toleransı çok düşüktür. Sıkça kendisini veya başkalarını eleştirir. Hiçbir şeyi yeterli görmez.
Mükemmeliyetçi Kişilerin Özellikleri
- Bir şeyi yeterince iyi yapmaktan veya yeterince iyi olmaktan ziyade hep en iyisi olmaya, en iyisini yapmaya çalışırlar.
- Sıradan biri olmayı, hatta ikinci olmayı bile kabul etmekte çok zorlanırlar.
- Başkalarına göre bu kişiler birçok konuda oldukça başarılı olabilirler. Ama onlara başarılarından yeteneklerinden bahsettiğinizde, onları takdir ettiğinizde bu başarıların oldukça normal olduğunu, zaten olması gerekenin bu olduğunu söylerler, ki gerçekten de böyle düşünürler.
- Yaptıklarından ve sahip olduklarından çok, yapamadıklarına ve sahip olamadıklarına odaklanırlar.
- En iyisi olma isteği sadece iş hayatında ve akademik hayatta geçerli değildir. Yaptıkları her şeyde en iyisi olmaları gerektiğine inanırlar ve bu inanç doğrultusunda hareket ederler.
- Rekabetçi kişilerdir. Kendilerini sık sık başkalarıyla karşılaştırabilirler ve bu karşılaştırma sonucu en çok parayı onlar kazanmalıdır, en iyi eve onlar sahip olmalıdır, en iyi ilişki onlarınki olmalıdır...
Tabii ki bu kadar en iyinin peşinde koştuğunuz zaman ve rekabet içinde olduğunuz zaman hissettiğiniz ilk ve en yoğun duygu baskıdır. Mükemmeliyetçi kişiler kendilerini yoğun bir baskı altında hissederler. Ya hep ya hiç düşünce biçimine sahip olabilirler. ”Bir şeyi mükemmel yapmayacaksam hiç yapmam.” şeklinde düşündüklerinden dolayı sorumluluk almaktan kaçınabilirler. Yani, mükemmeliyetçiliğin başarı getirdiğine inanılmasının aksine, başarının önünde büyük bir engel olabilir.
- Kendilerinden ve başkalarından beklentileri oldukça yüksektir. Yeterince uğraşırlarsa hemen her şeyde başarılı olacaklarını düşünebilirler.
- Zayıflıklarının, olumsuz taraflarının görünmesinden rahatsız olabilirler. Eleştiriye karşı çok duyarlı olabilirler. Hata yapmaya karşı toleransları oldukça düşüktür.
- Yapılan hatalar karşısında kendilerini veya başkalarını acımasızca eleştirebilirler. Başarısızlıklarını, kendilerinin başkalarından aşağı olduğu şeklinde yorumlayabilirler.
Bu nedenlere bağlı olarak hem kendilerine karşı hem de çevrelerine karşı öfke duygusu besleyebilirler.
Bir şeyi başardıkları zaman durup dinlenemez, bunun keyfini çıkaramaz ve kendilerini takdir edemezler. Bu nedenle tatmin duygusu yaşayamazlar. Çünkü genellikle bir hedefleri gerçekleştikten sonra hep önlerinde başka hedefler vardır ve bu nedenle yaptıkları iş hiçbir zaman bitmez. Ayrıca onlara göre bu başarılar durup dinlenmeyi veya kendilerini takdir etmeyi gerektirmez. Bunlar zaten olması gereken şeylerdir.
Mükemmeliyetçiliğin Kökenleri
Koşullu sevgi
Eğer çocuklukta ihtiyacımız olan sevgi, ilgi, kabul, onay bize sadece bazı yüksek standartları karşıladığımız koşullarda verildiyse, ''Başarılı değilsem sevilmem.'', ''Mükemmel biri olmam beni değerli biri yapar.'', ''Bu yüksek standartları yerine getirdiğim sürece sevilmeye değer biriyim.'' gibi bazı temel inançlar geliştirmemize ve sonrasında bu inançlar doğrultusunda her zaman mükemmelin peşinde koşmamıza sebep olabilir.
Yüksek standartlara sahip ebeveynler
Eğer yüksek standartlara sahip, her şeyi belli kuralda, belli düzende yapmaya çalışan ebeveynlerimiz varsa; onları rol model almış olabiliriz.
Aşırı eleştirilme
Aşırı eleştirilme; kendimize olan güvenimizi kaybetmemize, kendimizi kusurlu, eksik, başarısız... hissetmemize sebep olur. Mükemmel olmak, eleştirilerden kendimizi korumak için kullandığımız bir silah olabilir.
Bir baş etme yöntemi olarak aşırı telafi
Geçmişte başkalarının bize yönelttiği eleştirel sesleri içselleştirip, yetişkinlikte kendimizi sıkça eleştirebiliriz. Bunun gibi aslında altında yatan farklı problemlerin aşırı telafisi olarak mükemmeliyetçiliği kullanıyor olabiliriz. Örn. temelinde kendimizi kusurlu, başarısız hissediyorsak; bunun yarattığı olumsuz duygularla yüzleşmemek için mükemmelin peşinde koşuyor olabiliriz.
Mükemmeliyetçi Kişilerin Yaşadıkları Zorluklar
- Mükemmeliyetçi kişiler ayrıntılara çok fazla odaklandıkları için büyük resmi kaçırabilirler. Bu kadar fazla ayrıntıya odaklandıkları için işlerini bitirmekte genellikle zorluk yaşarlar. Başkalarının kısa sürede bitirdikleri işlerde saatler harcayabilirler.
- Zamanı organize etme konusunda problem yaşarlar. İş, eğlence, özel hayat dengesini kurmakta büyük zorluk yaşarlar. Aynı zamanda aile ilişkilerinde ve romantik ilişkilerinde de zamanı organize etme konusunda problem yaşadıkları için sık sık çatışmaya düşebilirler.
- Bir işi kendileri yapmadıklarında veya kendi zihinlerindeki düzene göre yapmadıklarında içleri çok fazla rahat etmez. Bu nedenle yapacakları işler genellikle gözlerinde büyür ve sık sık erteleyebilirler.
- Bir hedef biter, başka bir hedef başlar. Bu kişiler için durmak, dinlenmek, kendini dinlemek yoktur. Dolayısıyla kendileriyle ilişki kurmakta bile problem yaşarlar. Kendilerini neyin mutlu edeceğini, hayatta ne istediklerini çok fazla bilemezler.
- Bir süre sonra bu tatmin olamama duygusu tükenmişliği ve depresyonu beraberinde getirebilir.
- Üzerlerinde sürekli bir baskı hissettikleri için gevşeyemezler, rahatlayamazlar, sürekli bir gerginlik içindedirler. Bu da fiziksel hastalıkları ortaya çıkartabilir.
- Sahip oldukları yüksek standartlar sadece kendileri için geçerli olmadığı için, bunu çevrelerine de yansıttıkları için ilişkilerinde problem yaşayabilirler.
Mükemmeliyetçilikle Baş Etmek İçin Neler Yapabilirsiniz ?
Mükemmeliyetçi olmanın size getirdiği avantajları ve dezavantajları bir kağıda yazın.
Yani bir kar- zarar analizi yapın. Hedeflerinizi ve standartlarınızı tekrar gözden geçirin. Bunları gözden geçirirken bir insan olduğunuzu, kusursuz olmanın gerçekdışı bir beklenti olduğunu, her alanda en iyisini yapmanız gerekmediğini unutmayın.
Bugüne kadarki başarılarınızdan dolayı kendinizi takdir etmeyi öğrenin.
Yani bir kar- zarar analizi yapın. Hedeflerinizi ve standartlarınızı tekrar gözden geçirin. Bunları gözden geçirirken bir insan olduğunuzu, kusursuz olmanın gerçekdışı bir beklenti olduğunu, her alanda en iyisini yapmanız gerekmediğini unutmayın.
Ya hep ya hiç şeklinde düşünmenin size getirdiği olumsuzları görmeye çalışın.
Başarının, öğrenmenin, hayatın siyah-beyaz şeklinde net çizgilerle belirlenmediğini hatırlayın. Başarısız olduğunuzda bile, bu yolda gösterdiğiniz çaba için kendinizi takdir edin.
Sıradan biri olmak ikinci olmak sizin için ne anlama geliyor bunu anlamaya çalışın.
Altında yatan kökeni fark edebilmek her zaman değişim için yapılabilecek en önemli adımlardan biridir. Mükemmeliyetçi olmanızın altında yatan temeli bulmaya çalışın. Kökenini fark ettiğiniz için bir şeyleri değiştirmek sizin için daha kolay olacak.
Sıradan biri olmak ikinci olmak sizin için ne anlama geliyor bunu anlamaya çalışın.
Altında yatan kökeni fark edebilmek her zaman değişim için yapılabilecek en önemli adımlardan biridir. Mükemmeliyetçi olmanızın altında yatan temeli bulmaya çalışın. Kökenini fark ettiğiniz için bir şeyleri değiştirmek sizin için daha kolay olacak.
Gerçekten ne istediğinizi anlamaya çalışın.
Bunun için kendinize şu sorunun cevabını verebilirsiniz: ''Bu işler bitse, üzerimdeki bu baskı kalksa ne yapıyor olurdum?''
