Ana sayfa › Blog › ”Beni Bırakma” Terk Edilme Şeması

”Beni Bırakma” Terk Edilme Şeması

Terk edilme şeması olan kişiler sevdikleri kişi ile olan ilişkilerinin bir şekilde bitebileceği korkusunu sürekli olarak yaşarlar. Her birimiz için sevdiklerimizden ayrılmak zordur. Ancak terk edilme şemasına sahipseniz, ortada ilişkinizin biteceğine dair herhangi bir kanıt yokken bile, terk edilmeye dair yoğun kaygı duyarsınız.

Şema Nedir?

Şemalar, çocukluk dönemimizden itibaren gelişmeye başlayan ve yetişkinlik hayatımızda da varlığını sürdüren hayatı, dünyayı, insanları ve kendimizi algılama biçimimizdir. Şemalarımız bizim şu anki düşünce, davranış ve duygularımızı etkilerler. Çoğunlukla çocukluğumuzdan beri sahip olduğumuz bu ezberler, bize tanıdık gelir. Bu ezberlerden dolayı mutlu olmadığımızı bilsek bile, bir şekilde şemalarımızın bizi götürdüğü yollardan yürümeye devam ederiz. Adeta o yollar bizi kendisine çeker.

Terk Edilme Şeması Nedir?

Terk edilme şeması da, kişilerin sahip olabileceği 18 şemadan bir tanesidir. Terk edilme şeması olan kişiler sevdikleri kişi ile olan ilişkilerinin bir şekilde bitebileceği korkusunu sürekli olarak yaşarlar. Her birimiz için sevdiklerimizden ayrılmak zordur. Ancak terk edilme şemasına sahipseniz, ortada ilişkinizin biteceğine dair herhangi bir kanıt yokken bile, terk edilmeye dair yoğun kaygı duyarsınız. Örneğin terk edilme şemasına sahip kişi, eşi iş seyahatine çıktığında, eve geç döndüğünde, telefonuna cevap vermediğinde, bir anlığına onunla ilgilenmediğine, o sırada başka biriyle konuşurken onun söylediğini duymadığında dahi terk edilmeye dair yoğun bir kaygı yaşar. Danışanlarımıza sorduğumuzda bu kaygı hissini veya neyden rahatsız olduklarını çoğunlukla tam olarak tarif edememekte ya da ” Beni artık sevmiyor.”, ”Beni istemiyor. ” gibi terk edilme dışında farklı anlatımlar dile getirmektedirler.

Terk Edilme Şeması Neden Gelişir?

Şemalar ve kökenlerine dair yapılan araştırmalarda, genetik yatkınlığın etkisinin terk edilme şemasında diğerlerine göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Eğer terk edilme şemasına biyolojik bir yatkınlığınız varsa ve erken çocukluk döneminde ailenizden birinin vefatı veya evi terk etmesi, ebeveynlerinizin boşanması ve/veya bir tanesinin yeni bir aile kurması ve uzak bir yere taşınması, size bakım veren kişilerin (bakıcı, anneanne, babaanne vb.) sıkça değişmesi, size bakım veren kişinin vefat etmesi veya evden ayrılması, ebeveynlerinizin her ikinisin veya bir tanesinin ilgisini kaybetmeniz ( özellikle küçük kardeşlerin dünyaya gelmesi durumlarında görülür) veya ebeveynlerinizden birinin evden/aileden ayrılması gibi bir yaşam deneyimine sahipseniz, terk edilme şemanızın olma olasılığı çok yüksektir. Terk edilme şemasına biyolojik bir yatkınlığınız varsa ve bu yaşam olaylarından biri veya birkaçı sizin ergenlik dönemi gibi daha ileri dönemlerinizde yaşandıysa terk edilme şeması sizi şu an daha az etkiliyor olabilir.

Bunun yanında biyolojik bir yatkınlığınız yoksa, ama yine de yukarıda bahsettiğim ve benzeri yaşam deneyimleriniz varsa da terk edilme şeması geliştirebilirsiniz. Tam tersi olarak biyolojik bir yatkınlığınız varsa, ama terk edilmeyle ilgili yukarıdaki ve benzeri yaşam deneyimleriniz yoksa, terk edilme şemasına sahip olmayabilirsiniz.

Görüldüğü gibi burada özellikle erken çocukluk dönemindeki yaşam olaylarının terk edilme şemasının gelişmesinde etkisi büyüktür. Fiziksel olarak yanında bulunsa bile, bir çocuğa bakım veren kişi eğer duygusal olarak çocuktan uzaklaştıysa ( Örn. anne depresyona girdiyse, yeni bir bebek dünyaya getirdiyse..) çocuk bunu terk edilme olarak deneyimleyebilir ve bu şemayı geliştirebilir. Bakım veren kişinin uzun süre çocuktan ayrı kalması gereken dönemler olduysa, örneğin anne hastalıktan dolayı bir süre hastanede yattıysa çocukta terk edilme şeması gelişebilir. Anne baba sürekli kavga ediyorsa, boşandıysa, ebeveynlerden biri evden duygusal veya fiziksel olarak uzaklaştıysa çocuk bunu terk edilme olarak deneyimleyebilir ve terk edilme şeması gelişebilir. Özellikle erken çocukluk döneminde ebeveynlerden birinin kaybı, terk edilme şemasının yetişkinlik döneminde yoğun şekilde etkisini gösterdiği vakalarda görülür.

Bakım veren kişinin ilgisinin, sevgisinin tutarsız olduğu durumlarda da terk edilme şeması gelişebilir. Çünkü çocuk, bu tutarsız ilişkide bakım vereniyle kurması gereken bağlanmadan yoksun kalır. Bakım vereniyle (Özellikle anne) güvenli bir bağlanma ilişkisi kuramayan çocuk, bir başkasıyla da bu ilişkiyi kuramayacağına dair, ne yaparsa yapsın terk edileceğine, ilişkilerini bir türlü sürdüremeyeceğine dair bir inanç geliştirir.

Bunların tam tersine, bakım vereniyle fazlasıyla bağımlı bir ilişkisi olan bir çocuk da terk edilme şeması geliştirebilir. Bu türden bağımlı ilişki kurulan bir ilişkide bakım veren kişinin bu yaklaşımı aşırı koruyucu tutumlar olarak adlandırılır. Aşırı koruyucu tutumda bakım veren, çocuğun özerklik geliştirmesine izin vermez. Her işini onun yerine yapar. Çocuğun hayatı deneyimlemesinin, bazı tehlikeleri görmesinin önüne geçer. Çocuğuna aslında olmayan düzeyde iyi bir dünya yaratır. Bu nedenle o çocuk, artık hayata karışması gerektiğinde bir türlü kendine güvenemez. Ayakta kalabilmesi için bakım vereninin desteğine muhtaç hisseder. Onsuz hayatta var olamayacağını düşünür, onsuz kendini hayal edemez. Dolayısıyla onu kaybetmekten yoğun bir şekilde korkar. Terk edilme şeması, burada bağımlılıktan temel alan bir şekilde karşımıza çıkar.

Terk Edilme Şemanız Olduğunu Nasıl Anlarsınız?

Terk edilme şeması birçok alanda tetiklenebilir. Ancak en yoğun şekilde tetiklenen alan romantik ilişkilerdir.

Partnerinizin hasta olacağı ve öleceği veya onu bir şekilde kaydebedeceğiniz ihtimalini ve bu durumda size ne olacağına dair aşırı düzeyde kaygılanıyorsanız,
Partnerinizin ilgisini bir an bile olsa kaybettiğiniz zaman yoğun şekilde endişeleniyorsanız,
Partnerinizin yaptığı, söylediği en ufak şeylere aşırı tepki veriyorsanız,
Partnerinize bir süreliğine ulaşamamanız, iş seyahatine gitmesi gibi durumlarda yoğun bir şekilde kaygılanıyorsanız,
Herhangi bir problem yokken bile ilişkinizin bir şekilde yürümeyeceği yönünde inançlarınız varsa,
Var olan ilişkilerinizin biteceğinden korktuğunuz için partnerinizin tüm isteklerini aslında çok da istememenize rağmen sürekli yerine getiriyorsanız,
Sonunda yalnız kalacağınıza dair güçlü inançlarınız varsa,
Sebebini anlayamadığınız şekilde hayatınıza giren kişilerden uzaklaşıyor, ilişkilerinizi sağlam temelleri olmayan sebeplerden dolayı sonlandırıyorsanız,
Terk edilmemek için hayatınızdaki kişilere yapışma, her isteklerini yerine getirme gibi davranışlarınız varsa,
Hayatınızı partnerinizi ilişkinin içinde tutmaya adıyorsanız,
Aşırı derecede kıskanç ve sahipleniciyseniz,
İstediklerinizi yapmadığı veya yeteri kadar yanınızda olmadığı için partnerinize öfkeliyseniz ve onu bundan dolayı konuşmama, geri çekilme, terk etme vs ile cezalandırıyorsanız terk edilme şemasına sahip olabilirsiniz.

Görüldüğü gibi terk edilme şeması yalnızca terk edilmemek için yoğun çaba gösterme ve terk edilmekle ilgili yoğun endişe duymaktan ibaret değil. Bazı kişiler, terk edilmekle ilgili farkında olmadıkları kaygılardan korunmak için karşısındaki kişiye bağlandıkları hissetikleri anda ilişkileri bitirirler. Bu, terk edilmenin kendilerine getireceğini düşündükleri yoğun kaygıdan kendilerini korumak için kişilerin geliştirdikleri bir baş etme şeklidir. Benzer şekilde bazı kişiler ise, terk edilmemek için derin ilişkiler kurmaktan tamamen geri dururlar. Genellikle yüzeysel ilişkiler kurar; ilişkiden, bağlılıktan kaçınırlar.

Terk Edilme Şemasında Partner Seçimi

Terk edilme şeması olan bireylerin genellikle güvenilir olmayan veya istikrarlı bir ilişki sürdürmenin mümkün görünmediği kişilerle ilişki kurduğu görülür. Bu kişiler genellikle şu özellikle sahiptir;

Sadakat göstermeyen, bağlılıktan kaçınan, birçok kişiyle ilişki sürdüren kişiler,
Evli veya bir ilişkisi olan ve uzun süreli bir ilişki istemeyen kişiler,
Duyguları tutarsız kişiler (Örn. depresyonda olan, alkol madde bağımlılığı olan kişiler),
Duygusal olarak bir ilişkide partnerinin yanında olmayan kişiler,
Davranışları tutarsız kişiler ( Bir gün yanınızda size destek olurken, diğer gün siz yokmuşçasına davranan kişiler).

Elbette terk edilme şemasına sahip kişiler kendilerine değer veren, tutarlı bir şekilde duygusal olarak yanında olan kişilerler de beraberlik kurabilirler. Ancak böyle bir ilişki içinde olduklarında da bir türlü ilişkilerinin sürmeyeceğine, partnerlerinin elbet bir gün onları terk edeceklerine, onları sevmediklerine inanabilirler.

Terk Edilme Şemamı Nasıl Değiştirebilirim?

Terk edilme şeması hem sahip olan kişi için hem de ona gerçekten değer veren bir partner için oldukça zordur. Size bir türlü ilişkiniz içinde güvende hissettirmeyen, sürekli tetikte olmanızı gerektiren uyum bozucu terk edilme şemanızı değiştirmek için bazı maddeler şu şekildedir:

Terk edilme şemanızın kökenini bulmaya çalışın. (Geçmişinizde terk edilme veya sizin terk edilme olarak yorumladığınız olayları neler, o zaman ne hissetmiştiniz, ne yapmıştınız?)
Terk edilme şemanızın tetiklendiği durumlarda bunun sizin geçmişinizle ilgili olduğunu kendinize hatırlatın. Dilerseniz kendinize bunu anlatan bir not yazın ve şemanızın tetiklendiği, yani kaygılandığınız anlarda bu notu okuyun.
Size çok çekici gelse bile güvenilir olmayan, tutarlı bir ilişki kuramadığınız kişilerle ilişki yaşamayın.
Eğer elinizde somut kanıtlar yoksa, şüphelenmek ve kontrol etmek yerine partnerinize güvenin.
Hayatınızı ilişkilerinizi elinizde tutma uğruna tüketmeyin. Kendinizi geliştirin, kendize güvenin, kendinize zaman ayırın.
Eğer siz de farkında olmasanız da terk edilme şemanızdan dolayı ilişkilerden kaçınıyorsanız, kendinize güvenilir biri ile daha derin ilişkiler kurma şansını tanıyın.