Ana sayfa › Blog › Başarısızlık Şeması

Başarısızlık Şeması

Başarısızlık şeması, bugüne kadar hayatınızda başarısız olduğunuza ve bundan sonra da daima başarısız olacağınıza dair köklü inançlardan oluşur.

Başarısızlık Şeması nedir?

Başarısızlık şeması, bugüne kadar hayatınızda başarısız olduğunuza ve bundan sonra da daima başarısız olacağınıza dair köklü inançlardan oluşur. Bu şemaya sahipseniz kendinizi akademik alanda, iş hayatında, sosyal hayatınızda diğerlerinden aşağıda, yeteneksiz veya yetersiz hissedebilirsiniz. Temelleri çocukluk döneminde atıldığı ve zamanla pekişip yerleştiği için, büyük başarılara imza atsanız da başarısızlık şemasına sahip olmaya devam edebilirsiniz. Başarısısızlık şeması size şunları yaşatabilir:

Başarısızlık Şeması Sizi Başarıdan Uzak Tutabilir

Başarısızlık şemasına sahip olan kişi daha en başından hedefine yönelik gösterdiği çabanın yetersizliği, kendini ön plana atmaktan geri durması, kendini geliştirmeye yönelik girişimlerden uzak durması, ilerleme kaydedebileceği alanlarda denemekten bile kaçınması ile kendini gösterebilir. Çünkü temelde bir yerde başarısız olacağına o kadar emindir ki, denemesine çaba göstermesine gerek yoktur. Yine de gösterebileceğinden çok daha az bir performans gösterir ve doğal olarak istediği sonuca ulaşamadığında “Ben zaten biliyordum başarısız olacağımı.” diyerek kendisini ve şemasını kanıtlamış olur.

Başarılarınız Sizi Bir Türlü Tatmin Etmeyebilir

Başarısızlık şemasının bir diğer görünümü ise temelde var olan başarısızlık inancını aşırı telafi etme, yani kendini hırpalayacak derecede çalışmadır. Kişi çocuklukta zihnine kazınmış olan başarısız olduğu inancının tersini kanıtlamaya çalışır. Uykusuz kalacak, ailesini ihmal edecek, sağlığını ihmal edecek düzeyde çalışır. Sonucunda birçok başarı elde etse de, içinden bir ses hala yeterli olmadığını söyler. Çünkü başarısızlık şeması o kadar güçlüdür ki, ne kadar çalışırsa çalışsın, ne kadar kazanırsa kazansın yeterli olmayacaktır. Günümüzde birçok kişi tarafından başarılı görülen birçok bilim insanı, iş insanı, hekim veya sanatçı dahi bu yetersizliği hissediyor olabilir. Çünkü gerçekten başarılı biri olsanız da başarısızlık şemasına sahip olabilirsiniz.

Başarısızlık Şeması Hangi Alanlarda Görülür?

Başarısızlık şeması sadece iş hayatında ve akademik alanda değil, hemen hemen her alanda görülebilir. Sizin için başarı ne anlama geliyorsa, neyi çağrıştırıyorsa tam tersi de başarısızlığı çağrıştırabilir. Farkında olmadan tahmin edemeyeceğiniz birçok alanda başarısızlık şemanızı tetikliyor olabilirsiniz. Başarısızlık şeması ilişki, arkadaşlık, aile, sosyal hayatınız, hobileriniz gibi birçok alanda tetiklenebilir. Örneğin ilişkilerinizi sürdürmekte zorlanmanız, yaptığınız şeylerin yeterince övgü almaması, henüz evlenmemiş olmanız… Başarısızlık şemasına sahipseniz, her alanda kendinizi başarısız görme eğiliminde olursunuz.

Başarısızlık Şemasının Kökenleri Nelerdir?

Ebeveynleriniz size karşı eleştirel yaklaşmış olabilir. Fazla mükemmmeliyetçi ebeveynlere sahip olabilirsiniz, siz başarılı olsanız da çoğunlukla sizden daha başarılı olanları örnek göstermiş olabilirler. Ebeveynleriniz çok başarılı bireyler olabilir, bu durumda çocukluğunuzda "Ne kadar çaba göstersem de onlar kadar başarılı olamayacağım." düşüncesini benimsemiş olabilirsiniz.
Öğretmenleriniz potansiyelinizin yüksek veya düşük olduğunu düşünerek daha çok çalışmanız gerektiği düşüncesini size empoze etmiş olabilir. Çocukluk döneminde bu yaklaşımlar; başarısız olduğunuz veya başarılı dahi olsanız bunun yeterli olmadığı düşüncesini zihninize kazımış olabilir.
Çocukluk döneminde gerek sahip olduğu imkanlardan dolayı, gerek zihinsel fiziksel kapasitesinden ötürü arkadaşlarınız, kuzenleriniz, kardeşleriniz sizden daha başarılı olabilir. Ebeveynleriniz veya akrabalarınız tarafından karşılaştırmalara maruz kaldıysanız veya onların yaptıkları övgü alırken sizin yaptıklarınızın eleştirilmesi veya başarılarınıza karşı sessiz kalınması başarısızlık şeması oluşturmanıza neden olmuş olabilir.

Psikoterapide Başarısızlık Şeması İle Nasıl Çalışılır?

Herhangi bir başarısızlık durumunda neler hissediyorsunuz? Kendinize neler söylüyor, kendinizi ne ile itham ediyor, ne ile suçluyorsunuz? Bu düşünceler, kendinize söylediğiniz bu cümleler, hissettiğiniz duygular çocukluğunuzdan size hangi anıları anımsatıyor?

Şema terapi ile başarısızlık şemasını çalışırken öncelikli hedefimiz şemanızın kökenlerinin farkına varmanızdır. Geçmişte zihninize kodlanmış olan bu inanışların şimdi geçerli olmayabileceğini, şimdiki hayatınızda şemanızı haklı çıkarmak için bazen kendi kendinizi nasıl sabote ettiğinizi, zihninize kodlanmış olan başarısızlık düşüncesinin günlük hayatınızdaki etkilerini görmeniz, fark etmeniz amaçlanır.

Sonrasında; başarılı biriyseniz ve hala bunun yeterli olmadığını hissediyorsanız, bu konuyla ilgili farkındalık kazanmanız üzerine çalışılır. Sınırlarınız veya çalışma konusundaki öz disiplininiz sebebiyle başarısız iseniz, hedeflediğiniz alanlarda başarılı olmak için neler yapabileceğiniz üzerine çalışılır.

Unutmayın, psikoterapi sürecinde ”uyum bozucu şemalar” üzerinde çalışılır. Eğer üzerine çalışılıp daha dengeli olarak hayatınıza dahil edebilirseniz, başarısızlık şeması sizi çalışma konusunda motive ederek uyum bozucu olmaktan çıkabilir.